Istoričar, etnograf, književnik i Vranjanac – Jovan Hadži-Vasiljević

Znameniti Vranjanac, istoričar, etnograf i književnik, jedan od prvih intelektualaca koji se interesovao za prošlost vranjskog kraja i okoline, pisac više desetina knjiga i naučnih radova.

Jovan Hadži Vasiljević rođen je u Vranju, 18. oktobra 1866. godine od oca Hadži Vasilija iz porodice Pogačarević i majke Katerine, ćerke kumanovskog ikonoma Dimitrija. Osnovnu školu pohađao je u svom gradu, a Gimnaziju je završavao u Vranju i Nišu. Veliku školu (istorijsko-filološki odsek) završio je u Beogradu, dok je doktorat iz filozofije položio u Beču 1898. godine.

Radio je kao činovnik Ministarstva inostranih poslova od 1898. do 1904. u Bitolju, Skoplju i Beogradu. Državnu službu napustio je 1904. Predano je radio u Društvu Sveti Sava u prvoj polovini 20. veka , gde je bio angažovan kao sekretar sve do penzionisanja 1940. godine. Sve vreme je radio na nacionalnom prosvećivanju Srba.

Bio je urednik zbornika ,,Bratstvo”, koji je u njegovo vreme bio jedan od najčitanijih glasila u Srbiji. Zbornik ,,Bratstvo” je izlazio pod okriljem Društva Sveti Sava.

Njegovo delo nezaobilazno je u proučavanju Stare Južne Srbije, Vranja i Makedonije. Prošlost ovih krajeva je u njemu probudila interesovanje i objavio je preko 200 istorijskih i etnografskih radova o njima. Vrednost njegovih radova je u tome što su zasnovani na terenskim istraživanjima, a posebno na prostorima Stare Južne Srbije. Njegova arhiva i danas predstavlja nezaobilazan izvor za izučavanje istorije Srba u Osmanskoj carevini od druge polovine 19. veka do Balkanskih ratova.

Bio je učesnik Balkanskih ratova i Prvog Svetskog rata, gde je sa Moravskom divizijom II poziva prešao Albaniju, o čemu je ostavio svedočanstvo u ratnim dnevnicima. Kao mlad, obrazovan čovek iz novooslobođenih krajeva Srbije, uživao je naklonost kneza Milana Obrenovića.

Nažalost, doživeo je da mu penzija bude ukinuta, a štampanje knjiga zabranjeno. Umro je u teškim materijalnim uslovima 29. marta 1948. godine u Beogradu.

Njegovi najvažniji radovi su:

  • Prilep i njegova okolina, Beograd 1902;
  • Južna Stara Srbija, istorijska, etnografska i politička istraživanja I-II, Beograd, 1909,1913;
  • Bugarska zverstva u Vranju i okolini 1915-1918, Novi Sad, 1922;
  • Četnička akcija u Staroj Srbiji i Maćedoniji, Beograd, 1928;
  • Hadži Vasiljević, Jovan (1930) Skoplje i njegova okolina: Istorijska, etnografska i politička izlaganja; Beograd, štamparija Sveti Sava;
  • Autobigrafija, Vranje, b.g.

U znak zahvalnosti, 2012. godine u gradskom parku, postavljena je spomen bista sa njegovim likom. Takođe, jedna ulica u Vranju nosi njegovo ime.

Monografija ,,Dr Jovan Hadži – Vasiljević znameniti Vranjanac”, čiji su autori Mirjana Tomašević i Sanja Bundalo, promovisana je u januaru 2019. godine. Ovo delo objavljeno je povodm 70 godina od smrti dr Hadži-Vasiljevića.

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana.